Biên chế là gì và những điều người lao động cần biết

08/10/2019

Người lao động luôn mong muốn tìm được một công việc ổn định, có thể gắn bó lâu dài, đặc biệt với những ai có nguyện vọng làm việc trong khối cơ quan, doanh nghiệp của nhà Nước. Tuy nhiên, chỉ những lao động thuộc biên chế nhà Nước mới được đảm bảo sự ổn định, còn những lao động hợp đồng vẫn có nguy cơ bị chấm dứt hợp đồng và phải tiếp tục tìm kiếm những công việc thay thế khác. Vậy biên chế là gì và vì sao cuộc chạy đua vào vị trí biên chế nhà Nước lại khó khăn như vậy?

Lao động làm việc tại các doanh nghiệp tư nhân luôn phải chịu áp lực cao hơn, sự cạnh tranh và điều chuyển lao động cũng diễn ra gay gắt hơn. Nhóm người lao động này luôn có tư tưởng “nhảy việc” khi cảm thấy mức lương và chế độ đãi ngộ không phù hợp. Trong khi đó, lao động làm trong các đơn vị, doanh nghiệp nhà Nước sẽ được đảm bảo các chế độ theo đúng quy định của nhà Nước, công việc ổn định hơn, mức lương thường thấp hơn một chút so với các doanh nghiệp tư nhân nhưng bù lại công việc sẽ nhàn hơn, ít áp lực hơn. 

Biên chế là gì và những điều người lao động cần biết

Cùng tìm hiểu thế nào là biên chế nhà Nước?

Mặc dù cụm từ biên chế nhà Nước được nhắc đến khá nhiều trong các nghị định, văn bản luật và các bản thảo quy định về cán bộ, công chức, viên chức, các dự thảo tinh giản biên chế nhà Nước… nhưng cho đến nay vẫn chưa có văn bản chính thức nào định nghĩa biên chế là gì dẫn đến nhiều người dân còn khá lúng túng.

Theo định nghĩa của thư viện pháp luật Việt Nam thì biên chế được hiểu là những người làm việc trong một đơn vị sự nghiệp của nhà Nước. Biên chế được quyết định bởi chính đơn vị đó hoặc được sự phê duyệt của các cấp có thẩm quyền theo đúng sự hướng dẫn của nhà Nước.

Như vậy có thể thấy rằng, biên chế chính là những người đang làm việc tại các cơ quan hành chính, đơn vị công lập của nhà Nước theo đúng sự phê duyệt của đơn vị sự nghiệp đó hoặc của các cấp có thẩm quyền. Lao động nằm trong danh sách biên chế sẽ được hưởng lương từ nguồn ngân sách của nhà Nước và các phụ cấp đi kèm theo đúng quy định của nhà Nước. Lao động biên chế sẽ được đảm bảo quyền lợi và sự ổn định trong công việc cho tới khi nghỉ hưu và được hưởng trợ cấp lương hưu, chế độ phúc lợi theo quy định trong Luật lao động.

Làm sao để vào được biên chế nhà Nước

Vào biên chế là gì mà hàng năm có biết bao lao động ao ước, cuộc chạy đua giành một vị trí biên chế chưa bao giờ là dễ dàng với người lao động. 

Muốn từ một thực tập sinh hoặc lao động hợp đồng trở thành một lao động biên chế bạn phải trải qua quá trình học việc, kiểm tra, giám sát của người hướng dẫn tại các đơn vị. Quan trọng nhất, bạn phải vượt qua được kì thi tuyển công chức – viên chức hàng năm được nhà Nước tổ chức dành cho các vị trí. Kì thi này đặc biệt khó khăn, cạnh tranh khốc liệt do chỉ tiêu biên chế của nhà Nước là có hạn trong khi số thí sinh dự thi ngày càng tăng.

Dưới đây là những điều kiện và thủ tục cơ bản để xét duyệt vào biên chế nhà Nước:

  • Đã vượt qua kì thi xét tuyển công chức – viên chức do nhà Nước tổ chức theo đúng ngành, nghề đang theo đuổi

  • Hoàn thành xong quá trình tập sự và làm đầy đủ báo cáo kết quả theo đúng quy định của nhà Nước (có nhận xét, đánh giá của người hướng dẫn)

  • Cán bộ tại đơn vị sự nghiệp nơi bạn ứng tuyển sẽ trực tiếp xem xét hoặc thông qua sự phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền để sắp xếp, phân công vị trí việc làm dành cho những người đã đạt yêu cầu

Những năm gần đây, nhà Nước đang triển khai thực hiện đề án tinh giản biên chế nên cơ hội được vào biên chế của người lao động càng trở nên khó khăn. Nếu không thể trở thành biên chế nhà Nước, người lao động sẽ làm việc tại các doanh nghiệp công lập, đơn vị sự nghiệp dưới hình thức lao động hợp đồng, hưởng mức lương, chế độ đãi ngộ thấp hơn và không được đảm bảo sự ổn định lâu dài về vị trí việc làm. 

Lao động hợp đồng và biên chế nhà Nước

Chắc chắn sẽ có những điểm khác nhau căn bản giữa lao động hợp đồng và lao động thuộc biên chế nhà Nước. Để hiểu rõ hơn biên chế là gì, bài viết của chúng tôi sẽ giúp bạn phân biệt giữa lao động hợp đồng và biên chế nhà Nước cũng như nắm được những quyền lợi riêng mà chỉ biên chế mới có được.

3.1. Lao động hợp đồng

Hiểu đơn giản thì lao động hợp đồng là những người làm việc theo sự ràng buộc về mặt hợp đồng và chỉ có thời hạn nhất định. Có hai hình thức là hợp đồng ngắn hạn và hợp đồng dài hạn. 

Hợp đồng ngắn hạn (hợp đồng khoán, hợp đồng thời vụ) được các cơ quan, doanh nghiệp nhà Nước ký kết với người lao động nhằm giải quyết một số nội dung công việc chỉ yêu cầu trong một thời gian ngắn, không có tính chất lâu dài. Người lao động sẽ được hưởng đầy đủ lương và các chế độ theo sự thỏa thuận trong hợp đồng lao động, kết thúc hợp đồng, người lao động sẽ phải đi tìm công việc khác. Hợp đồng ngắn hạn thường có thời gian từ 3 - 36 tháng.

Hợp đồng dài hạn được các cơ quan, doanh nghiệp ký kết với người lao động để thực hiện các công việc mang tính chất lâu dài. Các công việc này không xác định thời gian làm việc, không có giới hạn kết thúc, tuy nhiên nó lại không nằm trong các vị trí được hưởng biên chế. Lao động làm việc theo hình thức này sẽ chịu sự quản lý trực tiếp từ người đứng đầu đơn vị sự nghiệp, hưởng lương và chế độ theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng (lương và mức đãi ngộ dành cho lao động hợp đồng thường không cao). Tùy theo tính chất và mức độ hoàn thành công việc, người đứng đầu các cơ quan, doanh nghiệp nhà Nước sẽ gia hạn hoặc chấm dứt hợp đồng với người lao động.

Rõ ràng, lao động hợp đồng bấp bênh và “thiệt thòi” hơn nhiều so với lao động thuộc biên chế nhà Nước. Các chế độ của lao động hợp đồng không nằm trong quy định bắt buộc của nhà Nước nên tuỳ theo quyết định của từng doanh nghiệp, người lao động sẽ được hưởng các mức đãi ngộ khác nhau.

3.2. Cán bộ, công chức, viên chức nhà Nước

Cán bộ, công chức, viên chức là lực lượng lao đồng nằm trong chỉ tiêu biên chế của nhà Nước, hưởng lương từ ngân sách nhà Nước và được quy định rõ ràng, chi tiết trong các văn bản quy phạm pháp luật của nước ta. Cán bộ, công chức, viên chức ở nước ta không chỉ làm việc trong bộ máy của nhà Nước mà cả trong các tổ chức xã hội khác. Đây được xem là một nét đặc thù xuất phát từ đặc điểm của hệ thống chính trị nước ta, trong đó Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức của Việt Nam quy định

Cán bộ: là những công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn và bổ nhiệm để giữ các chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong những cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhà Nước và các tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà Nước.

Công chức: là những công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào các ngạch, chức vụ, chức danh trong những cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhà Nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhà Nước, tổ chức chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà Nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì được đảm bảo từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.

Công chức cấp xã là những công dân Việt Nam được tuyển dụng để giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ nào đó thuộc Uỷ ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà Nước.

Viên chức: là những công dân Việt Nam được tuyển dụng theo từng vị trí việc làm và làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập theo đúng chế độ hợp đồng làm việc. Lương của viên chức sẽ trích từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập đang làm việc theo quy định của pháp luật.

Những quyền lợi khác biệt của lao động thuộc biên chế nhà Nước so với lao động hợp đồng:

Cán bộ, công chức luôn được nhà Nước đảm bảo về mặt tiền lương thật tương xứng với nhiệm vụ và quyền hạn được giao, mức lương này phải phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Đối với những cán bộ, công chức phải làm việc ở những vùng có điều kiện đặc thù như: miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc trong các ngành, nghề có môi trường độc hại, nguy hiểm thì nhà Nước sẽ cho được hưởng thêm các phụ cấp, chính sách ưu đãi khác theo đúng quy định trong pháp luật.

Ngoài ra, cán bộ, công chức sẽ được hưởng tiền làm thêm giờ, tiền làm đêm, công tác phí, được hưởng các ưu đãi về nhà ở, phương tiện đi lại, chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các chế độ khác theo quy định của pháp luật. 

Viên chức nhà Nước được trả lương tùy theo vị trí việc làm và chức danh nghề nghiệp đang đảm nhiệm hoặc chức vụ quản lý và kết quả thực hiện công việc, nhiệm vụ được cấp trên giao phó, mức lương này đảm bảo tương xứng với sức lao động và chất xám bỏ ra. Viên chức được hưởng đồng thời các khoản phụ cấp và chính sách ưu đãi trong trường hợp làm việc ở những vùng có hoàn cảnh đặc thù, chẳng hạn: miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc làm việc trong các ngành nghề có môi trường độc hại, nguy hiểm và trong các lĩnh vực sự nghiệp đặc thù khác.

Ngoài ra, viên chức nhà Nước cũng sẽ được hưởng các khoản trợ cấp khác như: tiền làm thêm giờ, tiền làm đêm, công tác phí, được hưởng tiền thưởng, xét nâng lương theo thâm niên làm việc và đầy đủ các chế độ khác theo quy định của pháp luật và quy chế của đơn vị sự nghiệp công lập đang làm việc.

Từ các thông tin trên, người đọc đã hiểu hơn biên chế là gì? Lao động hợp đồng là gì và hợp đồng trong biên chế là gì? Cùng với đó là sự khác biệt về cơ chế lương, thưởng, đãi ngộ kèm theo của hai hình thức lao động này. 

Những năm gần đây, nhà Nước đang đẩy mạnh triển khai tinh giản biên chế lao động vì vậy những người đã nằm trong đội ngũ biên chế nếu không còn đáp ứng được yêu cầu công việc trong thời đại mới cũng sẽ có nguy cơ bị cắt giảm nhân sự. Bài viết của chúng tôi hy vọng đã phần nào giải đáp được thắc mắc của các bạn về biên chế là gì đồng thời giúp các bạn hiểu hơn về tình hình biên chế việc làm tại nước ta hiện nay.

>>> Xem thêm các bài viết:

 

Tin liên quan